Fizik Öğretmeni

İki cisim etkileşiyorsa 2. cismin 1. cisme uyguladığı kuvvet, 1. cismin 2. cisme uyguladığı kuvvete eşit ve zır yönlüdür. Kısaca etki ve tepki kuvvetleri eşittir. Bir örnek: Masa üzerindeki kitap ağrılığından dolayı masaya bir kuvvet uygular. Kitap dengede duruyorsa zıt yönde ona bir dengeleyici kuvvet etki etmesi gerekir. O da masanın tepkisidir.

Saçma bir soru: Şekildeki cisme bir F kuvveti etki ediyor. Cismin bu kuvvete tepkisi ne kadardır? İşte bu soru sanki saçma. Çünkü etki tepki kuvvetleri iki cisim arasında olur. Öyleyse; ‘Cisimler kendilerine uygulanan bir kuvvete her zaman bir tepki gösterirler’ ifadesi yanlıştır.

Şunu bir düşünün: Bir kay kayın üzerindeyken duvarı iterseniz ne olur? Tabi ki duvar da sizi iter ve geri gidersiniz. Taşa çıplak ayakla bir tekme vurmaya cesaretiniz var mı? Maalesef siz taşı döverseniz o da sizi döver.

Kavga etmeye gerek yok: Aslına bakarsanız, birisine yumruk attığınızda, onun burnu da sizin elinize eşit büyüklükte bir burun atar. Öyleyse insanlar boşuna kavga ediyorlar. Çünkü etki tepkiye göre kimse kimseye fazla vurmamıştır. Fakat burnunuzun kemik yapısı ile elinki ve burnunuzdaki sinirler ile elinki farklı olduklarından mecburen burun daha fazla hasar ile kavgadan nasibini alır.

Doğada etki tepki kuvvetleri: Bir kartalın uçuşunu düşünün. Kartal kanatları ile havayı aşağı iterken, hava da kartala aynı büyüklükte ve yukarı doğru bir kuvvet uygular. Bu şekilde kartal havada kalır.

Arabaya ile okula gidişinizi düşünün. Arabanın tekerleklerinin yere temas eden kısmı geriye doğru gider. Tekerlek yolu geriye doğru iterken yol tekerlekleri ileri iter ve arabamız yoluna devam eder.

Bir soru: Çekici arabayı çektiği zaman, araba ve çekici bir birlerine eşit ve zıt yönlü kuvvetler uygularlar. Öyleyse nasıl hareket ediyorlar? Evet madem etki tepki kuvvetleri eşittir, öyleyse net kuvvet sıfır olmalı ve araba çekiciyi çekememeli.

Bir cevap: İki kuvveti ayrı düşünmeliyiz. Çünkü etki kuvveti arabaya, tepki kuvveti çekiciye uygulanır. Etki kuvveti arabayı hareket ettirir, tepki kuvveti çekicinin hareketine engel olmaya çalışır. Çekicinin motorlarının ürettiği kuvvet çekicinin hareketine sebep oluyor.

Bunu da siz cevaplayın? Etki tepki prensibi evrensel midir? Etki tepki kuvvetinin geçerli olmadığı bir durum var mı?