resim1
İster türdeş ister türdeş olmasın elinizdeki bir çubuğun ağrılık merkezini tayin etmek istiyorsunuz. Ya da fizik laboratuarınızda dersinizin son beş dakikasında öğrencilerinize ilginç bir gösteri yapmak istiyorsunuz. Bunun için çok şey aramanıza gerek yok. Bir alüminyum cetvel ve ya bir çubuk işini görebilir.

Çubuğun iki ucunu iki işaret parmağınızın üzerine alıp parmaklarınızı bir birine doğru hareket ettiriniz. Parmaklarınız çubuğun kütle merkezinde yan yana geleceklerdir. Daha sonra bir parmağınız çubuğun ucunda diğeri her hangi bir yerde olsun. Yine parmaklarınızı bir birine doğru hareket ettirdiğinizde parmaklarınız yine çubuğun kütle merkezinde yan yana geleceklerdir. Hatta bir parmağınızı çubuğun tam ortasına koyarsanız, bu parmağınız hiç hareket etmez diğeri onun yanına gelir. Hatta ve hatta parmaklarınızdan birisini yağlarsanız yine aynı noktada yan yana gelirler.

Daha sonra çubuğun bir ucuna bir kütle astıktan sonra aynı işlemleri tekrarlarsanız parmaklarınız bu defa sistemin kütle merkezinde yan yana geleceklerdir. Öğrencilerin hemen itiraz edecekleri noktayı da söyleyeyim. ‘Hocam siz diğer parmağınızı hareket ettirmiyorsunuz’ diyecekler. O zaman ‘buyurun siz hareket ettirin’ deyiniz. Hem eğlenceli, hem öğretici hem de masrafsız bir gösteri, haydi kolay gelsin…

Gösterinin arkasındaki fiziksel gerçek: Çubuğu parmaklarınızın üzerine koyduğunuzda her parmağınıza biraz yük biner. Parmağınızın kütle merkezine olan uzaklığına bağlı olarak, üzerine binen ağırlık da farklı olur. Buna bağlı olarak parmaklarınızın tepkisi de farklı olur. Buna da bağlı olarak parmaklarınız ve çubuk arasındaki sürtünme kuvvetleri de farklı olur. İki parmağınızın da beraber hareket edebilmesi için ikisin de aynı sürtünme maruz kalması lazım. Üzerine az yük binen parmağınızın sürtünmesi az olduğundan önce o hareket eder. Her iki parmak üzerindeki yük ya da sürtünme kuvveti eşit olunca iki parmak da beraber hareket edip kütle merkezinde buluşurlar.

Bu makalede anlatılan bilimsel gösteriyi gösteren video dosyasını seyretmek için aşağıdaki resme tıklayınız.


dosya adı:bgosteri1.wmv
dosya boyutu: 3,775MB