Fizik Öğretmeni

Bu yazımızda özellikle son iki aydır gökyüzünde gökbilimcilerin heyecanla izlediği ve Güneş sistemi’nin insana en hoş görünen gezegeni olan Satürn’ün halkalarından ve Cassini Uzay Aracının geçtiği fotoğraflardan söz edeceğiz.

Satürn güzelliğini kuşkusuz halkalarından almaktadır. Yeryüzünden bakıldığında en fazla 3 halkasını görebildiğimiz Satürn’ün aslında halka sayısı daha fazladır. Aşağıdaki fotoğrafta halkalar ve alfabetik numaraları görülmektedir. Satürn halkaları Satürn’ün kütle çekimine yakalanmış buz, toz ve irili ufaklı nesnelerden oluşmuştur. Bu cisimlerin nasıl olup bu bölgede toplandığı hakkında net bilgimiz yok. Kimine göre bir cisim parçalanmış, kimine göre Güneş Sistemi’nin oluşumu sırasında Güneş’ten gelen güçlü rüzgarlar bu cisimcikleri ileri fırlatmış ve Satürn’ün çekimine kapılınca da orada hapsolmuşlardır. Nasıl olmuş olursa olsun güzel bir görüntü oluşturdukları kesin.

Satürn halkaları ilk kez günümüzden 4500 yıl önce Galile tarafından keşfedildi. Satürn’e teleskopuyla bakan büyük gökbilimci, gezegende diğer gezegenlerden farklı bir yapı olduğunu sezmişti. Halkalar Satürn’ün 6300 km’den  120 bin km kadar uzaklığına uzanmaktadır. Halkaların kalınlıkları ise ortalama 20 metredir.

Satürn halkaları A,B,C gibi harfler ile adlandırılmıştır. A,B ve C halkaları dünyadan görülebilir. B ve C halkaları gezegene yakın iken A halkası biraz daha dışarıda yer alır. Halkaların bu şekilde sıralanmasının nedeni keşfediliş sırasıdır. A halkası büyük ve gezegenin dışına doğru yer aldığı için tek halkası olduğu sanılmıştır. Daha sonraları gerek Satürn’ün konumu gerekse teleskopların gelişmesiyle birlikte B ve C halkaları keşfedilmiştir. Halkalar birbirlerinden boşlukla ayrılırlar. Yani her halka arasında boşluk bulunur. Halkalar şu anda G harfine kadar uzanmaktadır.

Cassini Uzay Aracı, bir NASA, ESA ve İtalyan Uzay Ajansı ortam yapımıdır.

Cassini Uzay Aracı, son zamanlarda özellikle Titan ile ilgili haberlerde ve Titan’ın yüzey haritasını çıkarmaya yönelik alınan görüntülerle adından söz ettirdi. Titan Satürn’ün en büyük uydusu ve yaşamın olabileceği düşünülen ve tartışılan bir cisim.

Cassini Uzay Aracı tarafından çekilmiş bu fotoğrafta halkalar bir renk dalgası içerisinde görülmektedir. Resmin altında sarımsı görünen bölge Satürn’dür. Hemen üzerinde bir karanlık kuşak ve onun da üzerinde bir halka yapısı göze çarpıyor. Bu halka D halkasıdır ve gezegene en yakın halkadır. Resmin ortasına kadar ki kısımda ise neredeyse görünmez olan C halka yapısı göze çarpıyor. Resim B halkasıyla bitiyor (üst kısım). Resim, Cassini gezegenden 1 milyon km kadar uzakta iken 28 Şubat 2009 tarihinde güneş tarafından 48 derecelik açıyla çekilmiş. Resim doğal görüntüyü verebilmek için kırmızı, mavi ve yeşil renkte filtreler kullanılmıştır.

Yukarıdaki fotoğrafta Satürn halkalarıyla birlikte üç uydu görülmekte. (Üçüncü uyduyu bulabilir misiniz?)

F halkasının (dıştaki) yanında parlak duran Satürn uydusu 178 km çapındaki Janus’dur. Onun solundaki soluk uydu ise 86 km çapındaki Prometheus’dur.

3. uyduyu bulabildiniz mi? Bulamadınız. Bu normal. Çünkü bu uydu A halkası içerisinde kaybolmuş görünen 8 km çapındaki Daphnis.

Bu resim Cassini tarafından 2 Mart 2009 tarihinde, Janus’ten 1,1 km uzaklıktan çekildi.

Satürn’ün kuzey yarıküresi ve iç içe halkaları görülüyor. Halkaların gezegene göre görünümünü arttırmak için bilgisayar programıyla filtre uygulanmıştır. Cassini aracıyla bu resim çekilirken kırmızı, yeşil ve mavi filtreler ile doğal görünüm yakalanmaya çalışılmıştır. Resim 24 Şubat 2009’da Satürn’den yaklaşık 866 bin km uzaklıktayken çekilmiştir.

Prometheus’un Satürn halkasında oluşturduğu bozulma görülüyor. 86 km çapındaki Prometheus uydusunun F halkasında oluşturduğu akıntı ilginç bir görüntü oluşturmuş. Resimle ilgili bir de film bulunuyor. Filmi izlenmek için (http://saturn.jpl.nasa.gov/video/videodetails/?videoID=163) adresini ziyaret edebilirsiniz.

12 Mart 2009 da dar açılı kamerayla alınan bu görüntü Cassini Satürn’den 950 bin km uzaklıktayken çekildi.

Titan’ın hidrokarbonla kaplı göllerinin bulunduğu güney kutbunu görmektesiniz. Uydunun alt kısmındaki görünen koyu bölge Mezzoramia, ekvatora yakın daha geniş, daha karanlık bölge ise Senkyo olarak adlandırılmıştır. Titan’ın bu bölgesinde hidrokarbon göllerinin bulunduğunu inanılan ciddi kanıtlar bulunmaktadır.

Titan Güneş Sistemi’ndeki Jüpiter’in Ganymade uydusundan sonraki ikinci büyük uydudur. 1655 yılında Huygens tarafından keşfedilmiştir.  Çapı 5150 km olan Titan’ın bu resmi Cassini tarafından uyduya 1,2 milyon km uzaklıktayken 15 Şubat 2009 tarihinde çekildi.

Yazımızı Titan’ın nefis bir fotoğrafıyla bitirelim.

Güneş ışığının Titan’ın üzerine vurduğu iki evre görülüyor. Burada önemli olan görüntü Titan’ın atmosferinin de resimde görünmesi.

Soldaki resimde Titan hilal evresinde görünmekte. Resimde Titan’ın kalın atmosferine karşılık ince bir mavimsi renk oluşmuş.

Sağdaki resimde atmosferin kalınlığı daha net görülüyor. Bu resim soldaki resmin bilgisayar ortamında işlenmesiyle elde edildi.

Resim, Cassini tarafından kırmızı, yeşil ve mavi filtreler kullanılarak çekildi. Görüntüler Titan’dan 1,8 milyon km uzaklıktan çekilmiştir.

Daha fazla resim ve bilgi için bu yazıda kullanılan ve aşağıda kaynak olarak verilen link izlenebilir. Cassini Uzay aracından her geçen gün yeni resimler ve bilgiler bu sitede yer almaktadır.

Kaynak:

http://saturn.jpl.nasa.gov/index.cfm

Ümit Fuat Özyar

ufozyar@yahoo.com