Fiziköğretmeni-Nisan 2008 Sayı:26

Şu anda oturduğumuz evin depreme ne kadar dayanıklı ve ne kadar güvenli olduğunu bilmek gerçekten önemli. Bilhassa Türkiye gibi deprem kuşağında bulunan bir ülke için.  

Çoğu vadinin alt kısmı yumuşak toprak zemin içermektedir. (Alivyum). Orta şiddetli bir depremde a, b ve c noktalarında bulunan evlerden hangisi daha fazla depremden etkilenir.

a) Kaya zemin de bulunan ev

b) Kaya zemine yakın konumdaki toprak zeminde bulunan b evi

c) Kaya zeminden uzaktaki c noktasındaki toprak zemindeki ev

Cevap: B

17 Ağustos 1999 Marmara depreminden sonra Adapazarı’nda yumuşak, kum zemin üzerinde inşa edilmiş olan 5 katlı bina’nın yan yatmış hali aşağıdadır.

Bu depremden sonra sağlam zeminin depremde ne kadar önemli olduğunu anlaşıldı.

Deprem dalgaları yumuşak toprak zeminlerde daha yavaş ilerler. Deprem dalgasının geçtiği ortamın yoğunluğu arttıkça, hız da artar. Dalgaların genlikleri yumuşak zeminlerde yükselirken sert zeminlerde artmaktadır. Bunu basit fizik kurallarıyla açıklayabiliriz.

Hız, birim zamanda alınan yoldur.
Yol aynıysa (100mt için düşünelim) hızın yavaş olduğu zeminde (yani yumuşak zeminde) deprem dalgası aynı mesafeyi daha uzun sürede yol alacaktır. Dolayısıyla yumuşak zemine ve üzerindeki yapılara daha uzun süre etkiyen deprem dalgaları daha çok hasara sebep olacaktır. Aynı zamanda yumuşak zeminin aynı şiddette bir yüke, sağlam zemine oranla daha büyük deformasyonlar yaparak tepki verdiği de düşünülürse, yumuşak zeminlerdeki yapıların neden daha çok hasar gördüğü aşikârdır.

Deprem dalgaları su dalgalarına benzemektedir. Dalga enerjisi toprak zemin ile kaya zeminin kesiştiği dar kenarlarda yoğunlaşmaktadır. Bu olayın benzerini su dalgalarının göl ve denizde sahile vuruşu esnasında da gözlemleyebiliriz. Dalganın enerjisi sığ kısımlarda yoğunlaşmaktadır. Bunun sonucu olarak dalgalar sahile vururken yükselmektedir. Buna göre ev yapılacak en kötü yer vadideki toprak zemin ile kaya zeminin kesiştiği yer en iyi zemin ise halk arasında da bilindiği üzere kaya zemindir. Fakat binaların dayanıklılığı sadece zemine bağlı değildir. Dayanıklılığı etkileyen bir sürü faktör vardır.

Osman Mutlu

Link to Trackback | Link to RSS Feed for comments on this post