Aşağıdaki pdf uzantılı doss fizik 2009okümanları açabilmek için Adobe Reader ‘ın 5.0 veya üstü sürümünün sisteminizde yüklü olması gerekmektedir. Eğer dokümanları kaydetmek istiyorsanız, kaydetmek istediğiniz dokümanın üzerine sağ tıklayıp “Hedefi Farklı Kaydet” seçeneğini seçiniz.

2009 fizik 1 sorulari ve cevaplari

2009 fizik 2 sorulari ve cevaplari

• Sistemde enerji korunur, (enerji skaler büyüklüktür)

• Sistemde momentum korunur, (momentum vektörel büyüklüktür, işlemler vektörel yapılır.)

• Hızı kullanırken bağıl hıza dikkat etmemiz gerekir.

• Hız yere göre mi araca göre mi alınmış…

• Bulunacak hıza yön tayin edilmez yani (-) işareti konulmaz.
• Arabaya göre atılan cismin momentum değişimi arabanın momentum değişimine eşittir.

Arkadaşlardan ‘Değişik kitaplarda değişik sonuçlar veren çözümler kafamızı karıştırmaktadır’’
yorumu gelmektedir. Bunun sebebi de yukarda ki bahsettiklerimizden bir tanesinde yaptığımız hata olabilir.
Birkaç değişik durumu inceleyip piyasadaki kitaplardan soru çözelim;
Aşağıdaki yazacaklarımız çözümlerden hiçbirisi formül değildir. Sadece o anki duruma göre yukarıdaki ifadeler dikkate alınarak yazılmışlardır. Yani bu işin bir formülü yok. Tüm farklı durumlara dikkat edeceğiz.

f.Arabadan düşey yukarı cisim atılırsa;

Çözüm;
Cisim atıldıktan sonrada aynı yatay hıza sahip olacağı için Enerji ve momentum korunumundan
Yatayda yazmaya gerek olmasa da el alışkanlığı olsun;

A) Doğru.    Yatay momentum değişimi sıfır

B) Doğru.    Momentum değişimi (+)

c) Yanlış.    Böyle bir durum için cisim arabaya zıt yönde atılmalı

D) Doğru.   Momentum değişimi sıfır.

E) Doğru.   Momentum değişimi(-)

Saygılarımla,

Halil ibrahim Gündoğdu

higundogdu@gmail.com

http://www.fizikolimpiyat.com

Emk ları ve iç dirençleri aynı olan piller 129ohm luk bir dirence önce paralel sonra seri bağlanıyor. Seri bağlamada pillerden birinin çıkış voltajında paralel bağlamaya göre %10’luk bir düşme gözleniyor. Buna göre kaç tane pil kullanılmıştır? Hangi bağlamada direncin çektiği güç büyüktür?

2.soru

Emk sı 9V olan ve iç direnci nispeten büyük bir pilin kutupları arasına üç tane voltmetre seri olarak bağlanıyor. Birinci voltmetre 2,4V ikinci voltmetre 2,9V ve üçüncü voltmetre ise 3,6V’u gösteriyor. Aynı voltmetreler pilin kutuplarına paralel olarak bağlansalardı ne gösterirlerdi?

3.Soru

r yarıçaplı bir sabun köpüğü U potansiyeline kadar yükleniyor. Köpüğün duvar kalınlığı d dir. Köpük patlıyor ve küresel kabul edilebilecek bir damla haline geliyor. Damlanın potansiyelini bulunuz.

Halil İbrahim Gündoğdu

higundogdu@gmail.com

http://www.fizikolimpiyat.com

2.Soru

3.Soruyu fatih02  çözmüş tebrik ederiz.

Halil İbrahim Gündoğdu

higundogdu@gmail.com

http://www.fizikolimpiyat.com

                                                                        En büyük ülke bizim ülke,

                                                                       En büyük asker bizim asker.

                                                       (Her ülkede, çoğu insan için geçerli sloganlar.)

             İkinci dünya savaşı başladığında herhangi bir hedefi vurmak için kullanılacak bombalar, uçak ve gemilerle o bölgeye taşınırdı. Bu bombaların patlamasıyla açığa çıkan enerji kimyasal tepkimelere dayanırdı, bu nedenlerle atom ve özellikle de hidrojen bombaları gibi dağıtıcı ve yakıcı değillerdi. Şimdi kimyasal yakıta dayalı en güçlü bombalar vakum bombalarıdır ve bunların etkisi de en küçük atom bombasınınkine yakındır. Doğal olarak farklı amaçlar için farklı tür bombalar da kullanılabilir.

           Atom bombası esasen çekirdek bombasıdır. Kimyasal yakıta dayalı bombalarda, atomlardaki valans elektronları etkileşmeyi (tepkimeyi) gerçekleştirirler. Bu elektromanyetik etkileşmenin etkileşme katsayısı çekirdek etkileşmesininkinden 137 kere küçüktür. Diğer yandan çekirdeğin boyutları atomunkinden yaklaşık 5-10 bin kere küçüktür. Çekirdek etkileşmenin potansiyelini de kabaca uzaklıkla ters orantılı olduğunu kabul edersek, yani elektriksel etkileşmeye benzetirsek: Bu yaklaşımla çekirdek tepkimesi sırasında birim kütleden, kimyasal tepkimedekinden 2-10 milyar defa daha fazla enerji ayrılacağını anlarız. Aslında birim kütlenin çekirdek tepkimeleri sırasında üretebildiği enerjinin miktarının, kimya tepkimeler sırasında üretilen enerjiye oranı milyardan biraz küçüktür.

           Atom ve hidrojen bombaları 1945-1954 yıllar arasında hem ABD, hem de Sovyetler Birliği’nin silahlı kuvvetlerine verilmeye başlanmıştı. Atom bombasını ilk olarak ABD ve hidrojen bombasını, Sovyetler Birliği kullanılır hale getirmişti. Kıtalar arası füzeleri ilk olarak Sovyetler Birliği elde etmiş ve uzaya 1957 yılında ilk uyduyu fırlatmıştı. Artık atom bombası taşıyan kıtalar arası balistik füzeler binlerce kilometre mesafeleri aşarak başka bir ülkeyi vurabilirdi.

            Bu yıllara kadar askeri önem taşıyan fabrikalar ve nükleer (hidrojen) başlıklar taşıyan füzeler yerleşim yerlerinden uzaklarda, çoğu zaman yeraltında gizlenirdi. Fakat 70’li yıllardan itibaren uydular bu bölgeleri ve benzeri tür çok enerji kullanılan binaları, yaydıkları ısısal ışıma sayesinde, kırmızı ötesi dalgalara duyarlı cihazlarla  geceleri bile kaydetmeye başladılar. Nitekim hemen herkes askerlerin kullandığı ve geceleri çevreyi görme imkanı veren cihazlar kullandığını bilir. Yine bu yıllardan başlayarak adoptiv optik sayesinde uydudan yerdeki otomobillerin plakalarını bile okuma imkanı kazanıldı.  Bu teknolojilerle, ABD için yeni teknolojiler üretimine dayanan yıldızlar savaşı projesi, Sovyetler Birliği karşısında büyük bir avantaja çevrilebilirdi.

               Amerika başkanı Reagan’ın döneminde, “yıldızlar savaşı” programı üzerine yarış Sovyet ekonomisini tam olarak çökertti. Reagan hükümeti gayet iyi biliyordu ki,  gerçekleri göz önüne almayan, halkının yaşam derdiyle fazla ilgilenmeyen Sovyetler Birliği’nin liderleri, ülkelerini maliyeti çok büyük olan bu yarışa sürükleyecekler ve ekonomik yönden de bütünüyle yıkılacakladı. (Bu dönemde Sovyetler’de her zaman gündemde olan:  “Amerika’ya ulaşalım ve önüne geçelim.” sloganına esprili bir atıfla: “Amerika’ya ulaşalım ama önlerine geçmeyelim. Çünkü geçersek çıplak kaldığımızı görecekler.” Diyenler de vardı.)

                Nasıl oldu da bilim, teknoloji ve bunlara bağlı olan üretim düzeyinde geride kalan Sovyetler Birliği, Amerika ile “Süper Güç” yarışına devam etmeye karar verdi? Apaçık ortadadır ki, ülkeyi yönetenler, en yüksek bilim ve teknolojinin, en güvenli süper güç olmanın temeli olduğunu anlamak istememişlerdi.  (Sovyetlerde durumu anlayanlar da az değildi. Bunu yukarıdaki esprili atıfları da gösterir.) Gerçeklerden kopmuş ülke yöneticilerinin düşünme kapasiteleri, hızla gelişen ilmi ve teknik düşüncenin  çok gerisinde kalmıştı.

                                                     İnsan düşüncesi gördükleri ve yaşadıkları

                                                      ile sınırlanır. Bu limiti aşmak için bilimsel

                                                      düşüncenin hızla gelişmesi ve bu düşünce

                                                      kullanılarak bilgiler elde edilmesi gerekir.

                                                                                            Kuzma Prutkov

               Hiçbir zaman unutmamak gerekir ki, eğitim, bilim ve yeni teknolojiler üretiminde geride kalan ülkelerin ekonomisi sağlam olamaz. Zamanla artan bilimsel gelişim temposu ile gelişme temposu düşük olan ülkeler gitgide daha da geride kalmaktadırlar. Böyle ülkeler üretimin seviyesini ve hacmini artırmayan alanlara parasal yatırımlarını azaltmalıdırlar. Sovyetler Birliği ise askeri masrafları hiç kısıtlamadı ve sonuçta çok büyük bir hızla çöktü. Yıldızlar Savaşı programının bir önemli sonucu da, ABD’nin Sovyet füzelerini havalandığı yerde, uzaydan hemen vurma imkanını kazanmasıydı. Bu proje sayesinde, düşmanın önemli hedeflerini eskisi gibi binlerce kilometreden değil,  sadece birkaç yüz kilometre mesafeden, uzaydan, vurma imkanı doğmuştu.

               Bundan sadece 50 yıl önce bile ABD ve Rusya gibi ülkeler askeri tesislerini kara kuvvetleri için ulaşımı çok zor olan bölgelere yerleştirdiklerinde stratejik anlamda avantajlı sayılırlardı. Oysa uzayda yerleşen savaş teknolojilerinin, bilgisayarlarla yapılan tahribatların, yeni teknolojiler ve ithal maddelerin ambargosunun Sovyetler Birliği gibi bir ülkenin tamamen çökmesi için yeterli olduğunu gördük. Genetik silahlar için de hiçbir önemli stratejik bölge anlam taşımıyor. Eskiden okyanuslar, denizler, dağlar… stratejik önem taşıyorlardı, ama şimdi gelişmiş fikirler, yeni bilim ve teknolojilerin üretimi ön plana çıkmıştır. Artık günümüzün bilgi çağında doğal zenginliklerin de fazla önemi kalmamıştır.

              Yıkıcı ve yakıcı bombalara paralel olarak kimyasal ve biyolojik silahlar da geliştirilip üretildiler. Ama bu tür silahlar sivillere de çok zarar verdiğinden bunlara karşı dünyanın her yerinde insanlar seslerini yükseltti. Böylece de kimyasal ve biyolojik silahların kullanımı yasaklandı. Ayrıca böyle silahları kimlerin ve ne zaman kullandığı kolayca belirlenebilirdi. Bunların yerine yeni silahlar üretmek gerekirdi. Ne zaman ve kimler tarafından kullanıldığı bilinemeyen ve çok daha fazla insanı kolayca etkileyen yıkıcılar.

             Biliyoruz ki, bütün canlılar genetik türlerine göre farklılaşırlar. Diğer yandan dünya ülkelerinin geneli bilime (tarım, tıp, temel bilimler) ve yeni teknoloji üretimine pratik olarak katkıda bulunmazlar. Fakat bu halkların zaten hepsi tükenmekte olan, enerji ve diğer fosil kaynaklardan; ekip-biçmek için gereken topraklardan, sulardan; temiz havadan ve diğer doğal kaynaklardan yararlanmaktadırlar. Bu nedenle de bilime ve teknolojiye katkıda bulunmadığı halde hızla çoğalan tüketici nüfusun sayısını azaltmak, belirli bir kısmını gelişmiş halklar için yararlı şekle getirmek düşüncesi ortaya atılmıştı. Aslında böylesi fikirlerin tarihi çok yıllar öncesine dayanmasına rağmen, genetik silahların üretimi son 10-15 yılda büyük önem taşımaya ve tüm silahlar arasında ön plana çıkmaya başlamıştır. Böyle silahlar insanlar üzerinde de denenmiştir ve benzer deneylerin yapılmasına devam edilmektedir. Genetik silahların yaygın kullanımına yaklaşık 10 yıl sonra başlanabilecektir.

               Ülkelerin ekonomisini çökertmek için asfaltı, betonu, metalleri ve boyaları dağıtan (yiyen) mikroorganizmalar bile üretilmektedirler. Düşman sayılan ülkelerin elindeki bilgileri bozmak ve iletişimine zarar vermek, ellerindeki silahlarının kullanılamaz hale gelmesini sağlamak için bilgisayar programları geliştirilmektedir. Bunların dışında geni bozuk gıdaların kullanılması, insan sağlığına zararlı suyun içirilmesinin de bir silah etkisi gösterdiğinin de unutulmaması gerekir. Yeni silahlar çok farklı türlerdedir; eğitim sistemi ve bilim alanlarındaki önemli kusurların da ülkenin ekonomisini çökerten, insanların gelişmesini engelleyen bir silah olduğunun farkedilmesi gerekir. Şimdi savaşlar her yerde ve sürekli devam ediyor; halkların çoğu da kendi ülkelerini çökertmek yolunda süratle ilerliyorlar.

              Gelişmiş ülkeler, gelişmenin hangi temellere dayanarak geliştiğini pek anlamayan ve uğursamayan toplumları sürekli çökme yoluna itiyorlar. Bununla birlikte, belli toplumdaki belli başlı insanları (savaş olmadığında, özellikle terörist ve uyuşturucu mafyası elebaşlarını) öldürmek zorunda da kalıyorlar. Bu ve benzer  maksatlarla keşif yapan cihazlar çok küçük boyutlarda olmalıdır. Örneğin özel timlerin, el kadar hatta daha küçük boyutlarda savaş çekirgeleri vardır. Bunlar alçaktan uçar, fotoğraf çeker, sesleri dinler ve bilgileri gereken yerlere iletirler.

               İsrailliler’in, bir parmak ucunda yerleşebilen nanoteknoloji ürünü arıları, keşif yapar, bilgi iletir ve aranan insanları bulabilirler. Bu insanlar araba ve tank içinde olsalar bile, bir fırsatını bulup içeri giren arılar patlarlar. Sonuçta insanlar ölür, araçlar bozulur. Sadece keşif amaçlı olan cihazlar mikro boyutlarda da yapılacaktır. Bunlar, havadaki toz gibi, görünmez şekilde uçacaklar ve merkezlere bilgi ileteceklerdir. Örnekler verdiğimiz teknolojilere benzer silahlarla donatılan tek bir asker, küçük bir askeri birliğin ulaşabileceği hedefe tek başına ulaşabilecektir. Bu da eğitimin seviyesinin yükselmesinin ne büyük bir önem taşıdığını göstermektedir.

               Yukarıda uzaya yerleştirilmiş askeri uyduların yerdeki hedefleri vurmakta ne kadar önemli olduğunu hatırlatmıştık. Bu uyduların tonlarca ağırlıkları vardır. Oysa Japonlar’ın daha küçük uydularla daha yüksek seviyede ve kapsamlı bilgilere ulaşabildiğini onlarca yıldır biliyoruz. Şimdi ise askeri amaçlı uyduları vurabilmek için kütleleri gramlarla ölçülen uyduların tasarımları hazırlanmaktadır. Bunlardan uzaya bir çoğunu bile göndermek bile zor değildir. Orada yerleştirilmiş böyle mini uyduların, gerektiğinde düşman ülkenin uydularına saldırmaları ve onları imhaları düşünülmektedir. Bunlar da yakın zamanda  gerçekleşmesi beklenen ürünlerdir.

                 Gelişmiş ülkeler ne kadar gelişirlerse gelişsinler, ne kadar diğer toplumlardan arayı açarlarsa açsınlar, diğer ülkelerden ne denli daha güçlü olurlarsa olsunlar, gelişmemiş toplumlar yine de mutlu olacaklardır. Çünkü en büyük ülke onların ülkesidir.

  Akdeniz Üniversitesinden emekli Prof. Dr. Oktay Hüseyin

Volkan Kor, Fizik Öğretmeni (volkan-kor@hotmail.com)

                                           ORTAYA ÇIKARMAK SUÇ MU?

                                                    Hiçbir temeli olmadan kendi zekanın en iyisi olduğuna

                                                               inanmakla mutlu olunuyorsa, durma ol.

                                                                                       Kuzma Prutkov

                  Bilindiği gibi gerçek bilgi, sahibi olmak ve bilimsel düşünceyi geliştirmek bizim gibi toplumlarda hiçbir zaman ön plana çıkmıyor. Herkes diploma peşinde. Diğer yandan biliyoruz ki, en büyük bilim adamları, matematikte ve fizikteki en büyük buluşlarını 22-26 yaşları arasında yapmışlardır. Örneğin Isaac Newton (1643–1727) unutulmaz fizik kanunlarını ve matematiğe en büyük katkılarını 26 yaşına ulaşmadan elde etmişti. Albert Einstein(1879–1955) 24 yaşında yaptığı çalışması için Nobel ödülü almış ve 25 yaşında yaptığı iş ile dünyanın en büyük bilim adamı olduğunu ispatlamıştır.

                  Fransız matematikçi ve astronom Alexis-Clod Clero (18.yüzyıl) Paris Akademisi’nde ilk bildirisini sunduğunda 12 yaşındaydı. Fizik ve matematik konularında en büyük işleri yapmış kişilerden bazıları, ilk bilimsel makalelerini 13–14 yaşlarında yazmışlardır (örneğin James Maxwell(1831–1879) ve William Hamilton(1805–1865)).  Adını matematik (yüksek cebir) tarihine yazdıranlar içinde,  21 yaşında düelloda öldürülmüş Evariste Galois(1811–1832) de vardır. İki yaşında kitap okumaya başlayan ünlü fizikçi Thomas Young (1773-1829), içlerinde Türkçe ve Arapça da bulunan yaklaşık on dil biliyordu ve 23 yaşında tıpta doktora yapmıştı. Paul Dirac(1902-1984) ve Werner Heisenberg(1901–1976) gibi dehalar da böyle genç yaşlarında zirveye ulaşmışlardır.

                Orta eğitim yıllarında çok büyük hızla gelişmenin ne kadar önemli olduğu yukarıdaki örneklerden anlaşılmaktadır. Bu da bize çocukların (dolayısıyla toplumun) geleceğinde en büyük etkisi olan orta eğitime ve ÖSS sınavlarına ne kadar ciddi yaklaşmamız gerektiğini gösteriyor. Bizim eğitim sistemimiz bu sınavlara odaklanmıştır. Okul ve dershane programına ve eğitim yöntemine fedakarlıkla hayatını vermiş deha sayılabilecek çocuklar ÖSS sınavlarına bugün istenilen şekliyle odaklanarak, gelecekte çok iyi birer bilim adamı olma potansiyelini kaybediyorlar.

               Üniversitelerimiz öğrencileri ile orta okullar (özellikle kolejler ve Anadolu Liseleri) kadar ilgilenmiyorlar. İlgilenseydiler bile pek iyi bir şey elde edemezlerdi. Çünkü öğretim üyeleri üniversitede anlatılması gereken dersleri, orta öğretimdeki öğretmenlerin okul programını bildikleri oranda, genelde bilmiyorlar. Bir sürü derse öğretim üyeleri yerine asistanlar giriyorlar. Diğer yandan üniversitelerin genelde ne gereken şekilde laboratuarları, ne de kütüphaneleri var. Daha ötesi, üniversitelerin vazifelerinin arasına iyi eğitim, gerçek bilim ve yeni teknolojiler üretimi gibi hedeflerin de koyulduğu hiç gözükmüyor. Türkiye’de böyle problemleri ciddi şekilde karşısında bulunduran her hangi bir kurumun olduğunu ne gördüm, ne de bilim düzeyi yüksek birinden duydum.

             Acaba fizik profesörlerimizin yarısı bile, lise seviyesindeki fiziği iyi biçimde (kapsamlı ve derinlikli) biliyor mu ve anlıyor mu? Üniversitede fizik dersi anlatmak için; bilim ve yeni teknolojiler üretimi alanında en üst düzey görevlerde olmak için lise fiziğini iyi düzeyde bilmeye gerek var mı? Lise fiziğini bile derinden ve kapsamlı şekilde anlamak, çoğumuzun sandığı gibi, kolay bir şey değildir. Bütün dünyada durum yaklaşık böyledir. Ama gelişmiş ülkelerde yeterli sayıda geniş ve çok derin bilgisi, çok gelişmiş bilimsel düşüncesi ve sezgisi olan bilim adamları vardır. Örnek olarak hatırlatalım ki Yakın ve Orta Doğu ve Afrika ülkelerinden hiçbir kişi Fizik Nobel ödülü kazanmamıştır. Yalnızca Hindistan kökenli iki ve Pakistan kökenli bir kişi bu ödülü almıştır. Böyleyken, 15 milyon nüfusu olan Hollandalılar’dan  15 kişi Fizik Nobel ödülü almıştır.

                 Düşünmek gerekir ki, siyaset, edebiyat, tarih, müzik, askeri ve benzer alanlarda dünyaca ünlü (TV programlarında ve gazetelerdeki isimleri geçen ünlüler değil, dünya ölçeğinde yaratıcı olanlar) insanlar her bir kıtadan(bölgeden) çıkmışlardır. Ama temel bilimler ve yeni teknolojiler alanında en büyük sonuçları elde edenler dünyanın yalnızca bazı küçük bölgelerinden çıkmışlar. Örneğin Sovyetler Birliği’nde dünyaca ünlü olarak ülkemizden; politikacı olarak Atatürk ve uç düşünceleri ile Aziz Nesin tanınırdı. Matematikçiler ve teorik fizikçiler içinde Feza Gürsey,  ODTÜ’den istifaya zorlanarak Türkiye’yi terk etmeden  önceden tanınırdı.

              Eskiden temel bilimlerin ve teknolojinin insan yaşamındaki önemi çok azdı. O dönemlerde Öklid dışı geometri kurmak isteyen matematikçiler sırasında yer alan ünlü Azeri Türk’ü dediğimiz, Nasir al-Din Tusi  (1201–1274)  hapsedilerek zindana atılmıştır. (Tusi, İran’ın Horasan kendinde doğmuş ve bazı yazılarda Fars olarak anılmaktadır.) Şimdiki İran Azerbaycan’ı[1] 1256 yılında Moğol hanlarından biri olan Hülagü Han (Cengiz Han’ın oğlu) tarafından işgal edildi. Hülagü Han,  Nasireddin’e büyük değer verdiğinden onu zindandan çıkardı ve çalışması için büyük bir rasathanenin inşa edilmesi emrini verdi. Nasireddin öldükten sonra onun dünyaca ünlü Maraga Rasathanesi ve zengin bilimsel mirası dağıtıldı. Onun bazı matematik kitapları,  astronomik cetvelleri ve gök küresi(globe)  Almanya’daki Dresden Galerisi’nde korunmaktadır.

                Samerkant’ın sultanı Uluğ Bey (1394–1449) yaşadığı zamanlarda dünyanın en büyük ve önemli rasathanesini kurmuştu. Bilindiği gibi Johannes Kepler (1571–1630)  gezegenlerin yörüngeleri için geçerli olan yasalarını Tycho Brahe’nin (1546–1601) gözlemsel sonuçlarına dayanarak oluşturmuştur. Aslında gezegenlerin gökyüzündeki hareketlerine bağlı gözlemler, Uluğ Bey tarafından, Thco Brahe’den daha önce ve çok daha hassas olarak yapılmıştır. Fakat bu gözlem sonuçları, dünyaya gerektiği şekilde yayılmamış ve Uluğ Bey öldürüldükten(bu işe oğlu da karışmıştır) hemen sonra orada astronomi çalışmalarının sürmesi yasaklanmıştır. Uluğ Bey’in yaptığı duyarlı cihazlar ve rasathanesi ise dağıtılmıştır. Böylelikle, dünyanın en büyük astronomlardan biri olan Uluğ Bey’in yaptığı çok değerli gözlemler dünya bilimine yeterince etki yapamamıştır. Hatırlatalım ki, Uluğ Bey’in bilimsel mirasını kapsamlı şekilde günyüzüne çıkaran ve dünyada en fazla tanıtan kişi Sovyet bilim adamı Sheglov olmuştur.

             O dönemlerde toplumun bilimadamına ve özellikle de yenilik getirenlere saygısının olmamasını anlamak bir yere kadar mümkündür. Toplumun cahil olduğu ölçüde, atalarından gelen alışkanlıklarından, geleneklerinden vazgeçmez ve kültürel seviyesini yükselten yeni düşünceleri kabul etmek istemez. Böyle toplumlar için düşünme gerektirmeyen, alışılagelmiş basit fikirler daha değerlidir.

               Bilindiği gibi milletlerine ve ülkesine dünya tarihinde yer ve saygı kazandıranlar,  genelde sayıları çok az olan bilim ve kültür insanlarıdır. Yaşadığı toplum ve devlet, adını ve milletini tarihe yazdıran insanları, yükseklerde tuttuğu, değer verdiği ölçüde gelişir ve saygın olarak kalır. Buhara’lı ünlü bilim insanı, hekim ve İslam filozofu olan İbn-i Sina (980-1037)

                                   “Bilim ve sanat takdir görmediği yerden göçer.”

diyerek bu durumu daha ortaçağda ortaya koymuştur.

                Günümüzde ülkelerin kalkınmasının  %76’sı temel bilimlerin ve onlara bağlı olan yeni teknolojiler üretiminin gelişmesine ve yalnız  %5’i topraklarının  (yeryüzü ve yeraltı kaynaklarının) zenginliklerine bağlıdır. Hükümetlerin ve iş adamlarının fedakar ve dürüstçe çalışmaları, işçilerin alanlarında uzman olmaları ise ortalama olarak kalkınmanın %19’una karşılık geliyor. Bu yüzden yüksek vazifelerdeki yöneticilerin eğitiminin, temel bilimlerin ve yeni teknolojiler üretiminin önemini iyi bilmeleri gerekir. Ama insan, en fazla ilgilendiği konuları en iyi derecede bilir. Bizim toplumları ve liderlerini ilgilendiren konular ise temel bilimlerden çok uzaktadırlar. Bu nedenle de, yaklaşık dört bin yıl önce Bağdat’da nehir altından tünel yapmış olan toplum 1-2 bin yıllık tarihi olan Avrupalılar’dan çok çok gerilerde kalmışlardır. 

                                                                                 Bir ev taşlardan yapıldığı gibi,

                                                                                 bilim de olgulardan inşa edilir.

                                                                          Ama nasıl bir yığın taşa ev denmezse,

                                                                       olgular koleksiyonuna da bilim denemez.

                                                                                  Henri Poincare (1854 –1912)

               Herkes biliyor ki, bin iyi şarkıcı bir araya gelerek koro oluşturabilir ama dünyanın en iyi şarkıcısının güzel sesini ortaya koyamazlar. Fizik ve matematikte böylesi bir durum daha bile ulaşılamaz durumdadır. Örneğin Einstein’in Genel Görelilik teorisini on binlerce iyi fizik profesörsü veya yüzlerce Nobel ödüllü fizikçi müşterek bir çalışmayla elde edemezlerdi. Normalde ise, bilimadamlarının çoğu ömür boyu çalışarak bilime, pratik olarak, katkıda bulunmuyorlar. Ve bu da çok normaldir. Çünkü ülkelerin çoğunda -aynı bizdeki gibi- eğitime ve bilime saygısızlık, bilimsel düşünceyi çok büyük derecede kısıtlamaktadır.

                 Bilim; yeniliklere yol açan deneyler ve gözlemler yapıp onları doğru şekilde indirgemek, yorumlamaktır. Hatta daha önemlisi genelleştirmektir. Bilim, deneysel (gözlemsel) yollarla elde edilen verilere dayanan yeni yorumlar ve öngörmeler yapmaktır. Bilim, teorileri daha mükemmel matematik temele oturtmak ve yeni tip denklemlerin çözüm yollarını bulmaktır. Bilinen yöntemlerle yenilik getirmeyen deneyler yapmak veya bilinen denklemleri çözmek bilim üretmek değildir.

                 Eskiden genç erkeklerin beynine fiziksel etki yaparak, onun hafızasını yok ederek, mankurtlar[2] elde ediyorlardı. Şimdiki eğitim sistemiyle de, özel bazı malzemelerdeki gibi kapsamlı hafızası olan(ezberci) gençler yetiştiriyorlar. Ama ne yazık ki bu yöntemle bilimsel düşüncesi kısıtlı insanlar yetiştirilmiş oluyor. Bu şekilde yetiştirilmiş insanlar için aşağıdaki sözler ne ifade eder ki?

                                  Çok zor anlaşılan ve birinin diğeriyle hiç bir bağlantısı 

                                gözükmeyen olaylar arasında ortak temel yanlar görmek

                                                           ne kadar güzel bir duygudur.  

                                                            Albert Einstein  (1879–1955) 

               Bazıları bu yazıdaki fikirlere itiraz ederek Türkiye’de ÖSS sınavlarında, örneğin ilk yüzdelik dilimdeki yerleri tutturan gençlerin üniversiteler tarafından sevinçle karşılandığını ve burslar verildiğini, TUBİTAK’ın olimpiyatlar düzenlediğini ve bilim adamı yetiştirme grubu oluşturduğunu hatırlatır. Çok doğru, öğrencilerin bilimsel projelerine, olimpiyatlara iyi bir destek vardır, ödüller ve burslar verilir. Bunlar çok güzel. Ama unutulmaması gereken aynı zamanda şunlardır:

1. İlk sıraları kazandıran projelerin konuları genelde orta okul seviyesini çok aşıyor    ve bazen bu projeleri yaptıran (çoğu zaman yapan) ve değerlendirenleri de.

 2. Matematik ve fizik olimpiyatlarının birincileri genelde Çinliler ve Ruslar oluyorlar. Kişi başına düşen Nobel ödülü en fazla olan Avrupa ülkeleri, olimpiyatlarda İran kadar başarılı değiller.

3. Eğer bu organizasyonlarda Türkiye’nin en iyi bilim adamları yoksa (onlara nerede gerek duyulur ki?), çok iyi bilim adamlarının yetişmesi de hayal olarak kalır.

4. Olimpiyat fizik meselelerinin ve çözümlerinin neredeyse hepsi ve ÖSS sorularının fiziğe doğru şekilde uyanları yurt dışından alınanlardır. Bizde üretilenler basit ve çoğu zaman doğaya ve fiziğe hakikatteki şekliyle uymayanlarıdır. 

              Her merak eden, acaba olimpiyat ve proje birincileri içinden daha sonra çok iyi bir bilim adamı çıktı mı, diye sorabilir? Ben böyle birini tanımadım ve duymadım. Eğer bunlardan çıkmadılarsa, her yıl  ÖSS sınavlarında ilk 100’e girenlerden hiç çıkmazlar. Ve bu da bizim eğitim sisteminin yetersizliğinin ve bilime saygısızlığın sonucu olsa gerek. En yüksek seviyedeki resmi kabullerde, Türkiye’nin en büyük bilimsel sonuçlara ulaşan bilim adamlarını gördünüz mü? Görmek imkansızdır, çünkü onların kimler oldukları bile ülkemizde kesin şekilde bilinmiyor. Bilimsel sonuçlar YÖK’ü, TUBİTAK’ı ve hatta Türkiye Ulusal Bilim Akademisini bile pek ilgilendirmiyorlar.

                Ortaokul için Türkçe yazılmış çok sayıda fizik kitaplarını incelemiştim. Bu kitaplar yanlış şekilde verilen kavramlar ve anlatımlarla doludur. Bu durumun iyileştirilmesi ile ilgilenen birini, Antalya İl Milli Eğitim Müdürlüğü’nde, Milli Eğitim Bakanlığı’nda, YÖK’te ve TUBİTAK’da 2005-2007 yıllar arasında bulamadık. Burada şaşırtıcı bir şey de yoktur; zaten dünya ülkelerinin çok küçük kısmı gelişme yolunda uğraşıyorlar ve genelde diğer ülkelerdeki durum bizimkine benzerdir. Böyle olduğundan da bizlerin dünya bilimine ve yeni teknolojiler üretimine katkımızın görünmemesinin nedeni, batılıların tespit ettikleri gibi, doğuştan geri zekalı olmamız değildir. Gelişmiş ülkelerde bilim ve yeni teknolojiler üretimi yönünde zekalarını çok iyi şekilde geliştirmiş insanlar vardır. Bu da onların geleneklerinde iyi eğitime ve bilime çoğu zaman büyük saygı gösterilmesinden kaynaklanmaktadır. Geleneklerinde böyle şeyler olmayan toplumlarda sürekli, bizi pek ilgilendirmeyen türden olaylar oluyor. İşte size örnekler: 

              Sokaktaki herkes, “uzun yıllar” denildiğinde iki yıldan uzun bir sürenin kastedildiğini anlar. Ancak 1995 yılında YÖK memuru böyle anlamamıştı veya yönetmelik onu bu duruma sokmuştu. 1995 yılında Türkiye için çok önemli bilim adamı statüsü ile TC vatandaşı oldum. Esasen daha önce, 1992’ de ODTÜ’ nün daveti ile gelip, profesör olarak çalışmaya başlamıştım. Dünyanın her yerinde olduğu gibi, YÖK de diplomaların denkliği belgesini veriyordu ve benim de bu belgeleri almam gerekiyordu. Yüksek bilgiye sahip ve kültürlü profesörlerle görüştüm. Böylece diplomalarımın denkliği konusunda yapılması gerekenleri çok kısa bir sürede bitirdiler. Sonra bir YÖK memuru iki yıldan fazla profesör olarak çalıştığımı gösteren belge istedi. Benim 1978 yılında profesör olduğum Moskova’dan aldığım diplomalarımdan da görülebilirdi ama bunlar yetmedi, benden ek bir belge istediler. Haydi buraya kadarını anlaşılabilir kabul edelim. Moskova’dan senelerdir profesör olarak çalıştığıma dair bir yazı gönderdiler. Ama “2 yıldan fazla” yazılması gerekiyormuş. Memur bu yazıyı kabul etmedi. Mecburen Moskova’dan uzun yılların ne anlama geldiğini gösteren bir belge almam gerekiyordu. Moskova’dan, uzun yılların iki yıldan daha fazla yıl anlamına geldiğini ifade eden belge gönderildi. Böylece işimi tamamlatabildim.

            Daha sonra da 1978-1992 yılları arasının beş yıldan fazla olduğunu kanıtlamam gerekiyordu ve bu işi de, tecrübe kazandığımdan kendim becerebildim. Durumumu görenler o zaman bana fıkraya benzer bir şeyi anlattılar. Daha önceki yıllarda sürücü belgesi almak için ilkokulun bitirildiğini gösteren bir belge veya ilkokul diploması gerekiyormuş. Ne üniversite diploması ne de profesör olduğunun belgesi işe yaramıyormuş, illaki ilkokulu bitirme belgesi gerekiyormuş. Ne yazık ki hep, gerekenin yapılacağını duyuyoruz. Keşke  gerekenin yapılacağını söyleyenler, gerekenin ne olduğunu kesin şekilde bilseler ve bu gerekenin toplum için faydalı olanını her zaman yapsalar.

                                                             Ben, bilmediklerimi bildiğim için

                                                                  diğer insanlardan akıllıyım.

                                                           Apologie Sokratus   (M Ö 469 -399)

               Gelişmiş toplumlar her zaman kendi kusurlarını kesin şekilde belirlerler, tartışırlar ve ortadan kaldırırlar. Bu da gelişmenin temelidir ve tek yoludur. Bunları gelenek haline getiren toplumlarda kusurları önlemek için fıkralar  üretirler. Örneğin:

                 Bir genç, yazar olmak arzusunda olduğundan edebiyat sınavına girer. Sınavda gence, hangi kitapları okuduğunu sorarlar. Bilindiği kadarıyla bu genç hiç kitap okumamış. Soru cevap sırasında da hiçbir yazarı tanımadığı ortaya çıkar. Genç onu yetersiz bulanları anlayamaz ve sorar: “Beni niçin yazarlığa yetersiz gördünüz? Benim hiçbir zaman kitap okumadığım doğru, ama ben okur olmak istemiyorum ki! Ben yazar olmak istiyorum.”

                Diğer genç, konservatuarda öğretim üyesi olarak çalışmak için başvurur. Giriş sınavında öğretim üyelerinden biri piyanoda bazı notaları ve melodileri seslendirir. Bunlarla ilgili hiçbir soruya bizim genç cevap veremez. Genç, melodilerin sesinin nereden geldiğini anlamaya çalışırken, birden bağırır. Ben seslerin nereden geldiğini anlamaya başlıyorum. Ama bu sınav yapanlar için yeterli olmuyor. Genç sınavı kazanamadığını görür, şaşkın halde sorar: “Siz neden benim müzik ve müzik aletlerini bilmeme önem veriyorsunuz? Ben çalgıcı olmak istemiyorum ki, öğretmen olmak istiyorum.”

            Fıkraya benzer bir örnek de Türkiye’den ekleyelim. Bir veli dershaneye gelmiş, kızını ÖSS hazırlık sınıfına yazdıracakmış. Orada öğretmenle konuşmuş. Söylediği şu: “Hocam, okusun, en azından öğretmen olsun kafi.”

Akdeniz Üniversitesinden emekli Prof. Dr. Oktay Hüseyin (Guseinov)

Volkan Kor, Fizik Öğretmeni (volkan-kor@hotmail.com)

Her konu işlenirken, küçük projeler hem konuyu cazip hale getirir hem de öğrencilerimize fiziği sevdirirken hayata hazırlar. Ama bu projelerin ebeveynler tarafından yapılmamasına özellikle dikkat edilmeli…:)

Denge, moment, kütle merkezi konularındaki öğrencilerime üç haftalık süre için verdiğim ödevden sadece bir kaç örnek;

sadece bir kaç kibrit çöpüyle düz masanın kenarına bir şişe suyu astılar ben şahidim…

Buda sıfır dan üretim yapmış. Emek vermiş.

Saygılarımla…

Halil İbrahim Gündoğdu

higundogdu@gmail.com

www.fizikolimpiyat.com

Piramidin Hacmi

Kenarları a olan bir küp ele alalım,

Küpün hacmi:

V= a x a x a                                                (1)

olacaktır.

Genel olarak hacim = Taban alanı x yükseklik olarak ifade edildiğinden, TA taban alanı olmak üzere küpün hacmini;

V= TA x a                                                  (2)

olarak  yazalım. Burada TA=a^2 .

Küpün köşelerinden diğer köşelere küpün merkezinden geçen köşegenler çizersek bu şekilden aynı hacimde altı eş piramit elde ederiz. Piramitlerin tabanları küpün altı yüzeyinden biri ve piramidin yüksekliği h’tır ve

2h= a                                                         (3)

Bir eş piramidin hacmi ise,

Piramidin hacmi= Küpün Hacmi / 6             (4)

olarak  yazılabilir.

(2) ve (3),  (4) te yerine yazılırsa

Piramidin hacmi = (TA x 2h)/6

Piramidin hacmi = TA x h/3                     (5)

bulunur.

Elde edilen bu bağıntı kare, dikdörtgen, üçgen  vb. tüm piramitler için geçerli olur. Hatta koniler içinde geçerli olur. Çünkü konilerde dairesel tabanı sonsuzgenin alanı olarak düşünüp koninin hacmini TA x h/3 ten faydalanarak bulabiliriz.

Kürenin Hacmi

Yarıçapı r olan bir kürenin hacmini veren bağıntıyı bulmak için kürenin yüzey alanın veren bağıntıdan ve piramidin hacim bağıntısından faydalanabiliriz.

Kürenin yüzey alanı = 4 π r^2                                (6)

ve

Piramidin hacmi =(TA x h) /3          (5)

idi.

Kürenin n tane küçük piramit eş dilimlerinden meydana geldiğini farz edelim. Yüksekliği kürenin yarıçapı kadar olan piramitlerin her birinin tabanı küre yüzeyi üzerinde olsun.

Piramitlerin taban alanı, TA = 4πr^2 / n    (7)
olacaktır.

Kürenin Hacmi= n x piramit hacmi         (8)

(5) ve  (7), (8) de yerine konursa

Piramidin hacmi = (4πr^2 / n) x r /3

Kürenin Hacmi=    n x (4πr^3 / 3n)

Kürenin hacmi = (4/3) π r^3                      (9)

olarak  bulunur.  Umarım işinize yarar…

Mustafa DEMİR

forphysics@gmail.com

1. Odak uzaklığı F=20cm, tümseğin yarıçapı R=15cm olan, ince kenarlı bir mercek, tümsek tarafı ile suya batırılmış haldedir (şekildeki gibi). Eğer Güneş merceğin tam üstünde ise, Güneşin görüntüsü nerede oluşacaktır?. Suyun kırılma katsayısı n=1.33 dir.

.

.

.

.

2.Merkezinden geçen eksenine göre dönen bir çembere, pürüzlü bir masa yüzeyinde, eksenine dik, masanın düzleme paralel olarak bir V0 hız veriliyor (şekildeki gibi). Başlangıçta, çember ilk konum noktasından kayarak uzaklaşıyor, ardından sürtünme sebebiyle ilk ve kayma bittikten sonra ilk konum noktasına V1=V0/4 hızıyla geriye geliyor. Eğer sürtünme katsayısı k ise, en uzaktaki ulaşma noktasına hareket zamanı kaçtır? İlk ana göre, çember ilk konumuna tekrar geldiğinde ne kadar zaman geçer?

.

3.

Halil İbrahim Gündoğdu

higundogdu@gmail.com

www.fizikolimpiyat.com

• Mıknatısların aynı kutupları (N-N ve S-S) birbirine ne demiş?
• Aramızdaki bu çekememezliğin sebebini bir türlü anlayamadım, demiş.
• Mıknatısların zıt kutupları (N-S) birbirine ne demiş?
• Aramızdaki bu cazibe beni şaşırtıyor, demiş.
• Ortadan ikiye bölünen mıknatısın kutupları ne demiş?
• Hiç yalnız kalamayacak mıyım kardeşim, demiş.
• Bir foton bir fotona ne demiş?
• Gel beraber etrafı aydınlatalım, demiş.
• Peki o diğerine ne demiş?
• Olmaz, bir alkali metal ile randevum var ondan bir elektron koparmam lazım, demiş.
• Kesme potansiyeli kopan fotoelektronlara ne demiş?
• Hiç uğraşmayın hiçbirinize geçiş hakkı yok, demiş.
• Doyma potansiyeli kopan fotoelektronlara ne demiş?

• Yettim gardaşlarım hepinizi garşı tarafa ulaştıracam, demiş.
• Atom kendini uyarmaya çalışan elektron ve fotona ne demiş?
• Ben öyle her teklifi kabul etmem beni uyarmak istiyorsanız en az şu kadar isterim, demiş.
• Peki sonra ne demiş?
• Ama benim için kritik olan miktara ulaşacak olursanız bunun üzerindeki her teklife açığım, demiş.
• Işıma yapmak üzere olan atom bir garson edasıyla ne demiş?
• Işımanızı bütün mü alırsınız yoksa dilimleyeyim mi?, demiş.
• Rutherford Thomson a ne demiş?
• Dostum kekin güzel olmuş olmasına da üzümlerin kek içindeki yerlerini beğenmedim, demiş.
• Peki o ne demiş?
• İlahi Rutherford, bunlar üzüm kekin içinde değil de dışında olacak değil ya, demiş.
• Çizgisel momentum açısal momentuma ne demiş?
• Benim işim De Broglie ile sen git Bohr’la ilgilen, demiş.
• Elastik çarpışma elastik olmayan çarpışmaya ne demiş?
• Maden enerjini koruyamayacaktın ne diye çarpıştın, demiş.
• Prizma, üzerine gelen beyaz ışığa ne demiş?
• Üstüme üstüme gelme seni dağıtırım sonra kendini toparlayamazsın, demiş.

Murat Köksal