Fizik Öğretmeni

Güneş tutulması en muhteşem gök olayıdır. Zamanımızdan 2000 sen önce Çin’de tutulmaların bir canavarla ilgili olduğu, Güneş veya Ay’ın canavar tarafından yutulduğu düşünülmüş ve tutulma esnasında ok atarak, davul çalarak, teneke tıngırdatarak canavar kaçırılmak istenmiştir.

Bazı eski kavimler devam eden savaşlarına son vermişler. Tutulmayı barışın bir işareti olarak algılamışlar. Bazıları Güneş tutulunca, Güneşin ateşinin söndüğüne karar vermişler. Onun için gökyüzüne oklarla alev fırlatıp, tekrar tutuşturmaya kalkışmışlar. Bazıları ise Güneş ile Ay’ın birbirine âşık olduklarını, ikisi buluşunca tutulmanın gerçekleştiğine inanmışlar.
Ay, Güneş-Dünya düzlemine göre 5 derece eğik bir yörüngede dolandığından yılda iki defa bu yörüngeyi keser(geçer). Ay’ın bu geçiş dönemlerine Güneş tutulması mevsimleri denir. Güneş tutulmasının gerçekleşmesi için Ay’ın uygun halde olması gerekir. Yani yeni Ay halinde olması gerekir. Bu koşullardan dolayı Güneş tutulması sık gerçekleşmez.
Kendi ışıkları olmayan Dünya ve Ay Güneş tarafından aydınlatılmaktadır. Güneş ışığının aydınlattığı yüzeyin arka tarafında bir gölge konisi oluşur. Bu koniye Ay’ın veya Dünya’nın gölgesi denir. Genel olarak bir gözlem yerinin Ay’ın gölgesi içine girmesi ile Güneş tutulması, Ay’ın Dünyanın gölgesi içine girmesi ile de Ay tutulması olayı ortaya çıkmaktadır.

Tam Güneş tutulması esnasında Ay’ın gölge konisi ile Dünya aynı yönünde hareket ederler. Bilindiği gibi Dünyamız batıdan doğuya doğru kendi ekseni etrafında döner. Başlangıçta Dünya’dan uzak bulunan Ay’ın gölge konisi, Ay’ın yörünge hareketi sebebi ile dünyamıza yaklaşır. Ay’ın gölge konisi Dünya’ya temas ettiği andan itibaren Dünya üzerinde tutulma başlar.

Gölge konisi Dünya üzerinde doğuya hareket ederken Dünya üzerindeki bir gözlemcide aynı yönde hareket eder. Ay’ın yörünge hızı yaklaşık olarak 1000m/s’dir. Dünyanın kendi etrafında dönme hızı ise yaklaşık olarak 500m/s’dir. Gölge daha hızlı olduğundan gölge doğuya daha hızlı hareket ederek Dünya’yı terk eder.

Ay Güneşin önünü yavaş yavaş kapattıkça ortalık da yavaş yavaş kararmaya başlar. Ay Güneşi tam kapattığında Güneş hiç görülmez. Daha sonra Güneş tekrar yavaş yavaş gözükmeye ve ortalık aydınlanmaya başlar. Tam tutulma bulunduğunuz yere göre 1 ile 5 dakika, toplam tutulma bir saatten fazla sürer. Tam Güneş tutulması gerçekleştiğinde hava karanlık olur. Gün ortasında yıldızlar gözükür. Bu esnada Güneşin etrafında görünen parlak bölge Güneşin atmosferidir. Astronomlar tam Güneş tutulmalarını Güneşin dış katmanlarını incelemek için bir fırsat bilirler. Tam tutulmanın gerçekleştiği bölgeye seyahat ederler.

Ay’ın bir tam birde yarım gölgesi oluşur. Ay’ın hangi gölgesinin Dünya üzerine düştüğüne göre üç faklı tutulma gerçekleşir.
• Tam tutulma: Güneş tamamen kapatılır.
• Yarım tutulma: Güneşin bir bölümü kapatılır
• Halka şeklinde tutulma: Güneş ince gümüş bir yüzük gibi gözükür.

Güneş Ay’dan binlerce defa büyüktür. Buna rağmen Ay, gökyüzünde zamanı geldiğinde Güneşin önünü tamamen kapatabiliyor. Çünkü Ay bize daha yakın, Güneş ise daha uzaktadır. Güneş uzakta, Ay kadar gözüktüğünden, Ay tamamen Güneşi kapatabiliyor.

Dua edelim 29 Mart’ta Güneş tutulduğunda bulunduğumuz yerde hava kapalı olmasın. Fotoğraf makinelerini hazırlayıp tutulmanın fotoğraflarını çekmeye ne dersiniz! Aman dikkat tutulma esnasında göz sağlığınıza dikkat edin.