Fiziköğretmeni-Nisan 2008 Sayı:26

Gönderilen bir emaili buraya aktarmak istiyorum. Şu anda amerikada doktora yapan bir arkadaşın mailidir.

Aziz dostum,

yaptigim calisma hizlandiricilar ile ilgili.
CERN Isvicre de. Burada 2007 acilacak sekilde bir
hizlandirici yapiyorlar. Ismi LHC (Large hadron
collider). Bu hizlandirici proton ile protonu
carpistiracak. Her protonun 7 tera elektron volta
kadar hizlandiracak. Carpisma 14TeV lik olacak. LHC
circular bir hizlandirici. Bu halkanin yarisi Isvicre
topraklarinda, yarisi da Fransa da.

Bu projeye dunyanin bir cok yerinden universiteler
omuz veriyor.Turkiye den Bogazici, odtu, cukurova.

Bu hizlandiricinin uzerinde bir kac tane detektor
konuluyor. En onemli ikisi CMS ve ATLAS detektorleri.
Carpisma sonucunda 14TeV lik enerji, E=mc^2 ile
kutleye donusecek. Bu sayede buyuk kutleli parcaciklar
var ise onlar uretilecek. Yani bu deney, yeni su ana
kadar gozlenmemis parcaciklar bulacak diye umuluyor.

Carpisma sonucu olusan ve daha kucuk kutlelere decay
eden parcaciklar bu detektorlerin icine yagacak.
Detektorler celik ve sinyal toplayici maddelerden
olusuyor. Parcacik girecek, detektorun obur kismindan
akim elde edilecek. Biz bu elektronik sinyalleri
kullanarak giren parcaiklari, onlarin hangi
parcaiklardan geldigini, varsa yeni parcaiklari
bulamay calisacagiz.

Benim tezim CMS detektoru ile ilgili. Bu detektorun ve
hizlandiricinin bilgisayarda simulasyonlari yapilmis
durumda. Yani deneyi simdiden bilgisayarda
yapabiliyoruz. Henuz deney gercek data uretmedigi
icin, bilgisayarda data uretip, analiz ettim. Bu benim
tezim olacak ins.

Fakat hayali datalarla doktora alamayacagimiz icin, bu
yaz buraya geldik. CMS detektorunun bir kac onemli
parcasini parcaciklarla (beam) ile test ediyoruz.
Yuksek enerjili elektron, pion filan gonderip, cikan
akima bakiyoruz. Enerji kalibrasyonu yapiyoruz. Bu
sekilde elde edilen datayi analiz edip tezime koymam
gerekiyor mezun olabilmek icin.

Bu anlattigim seyler devasa projeler aslinda. Burada
bu test calismalar icin dunyanin dort bir yerinde
gelmis insan var. Ben sadece ogrenmeye calisiyorum,
ufak tefek yardim ediyorum.

LHC kendisinden cok sey beklenilen bir deney. Fizigin
bazi teorileri yikilacak, azilari yerini
saglamlastiracak deniyor bu deney sayesinde. Cunku bir
cok teori var, supersimetri gibi, deneyle
desteklenemedigi veya curutulemedigi icin ortalikta
geziyor. LHC bir cok seyi degisitirecek deniyor.

En cok da aranan ve bulmak istenilen parcacik Higgs
parcacigi. Bu cok populer bu aralar. Higgs
Electromagnetic alan gibi bir alan. Higgs alani. Ayni
zamanda parcaik. EM alanin parcacigi foton mesela.
Higss alanin parcacigi da Higgs. Bu alan uzayi
doldurmus durumda. Bir cesit Higgs denizi icinde
yuzuyoruz yani. Ve bu alan parcaciklara kutlesini
veren alan deniyor. Neden elektron 0.5 MeV/C^2.
Kutleyi nereden aliyor. Kutlenin evrende sebebi ne.
Iste bunun cevabi Higgs diyorlar. Temsil yaparsak,
mesela sudaki agirligimiz ile havadaki agirligimiz
ayri. Parcaiklarin agirligi icinde yuzdukleri Higgs
ten oturu diyorlar. Bazi kendini bilmez bilim adamlari
Higgs parcacina God particle bile dediler. Varligini
matematikle ispat ettiklerini soyluyorlar. Ama bulunma
ihtimali esit sanirim. LHC varsa eger bu parcacigi
bulacak diyorlar.

Link to Trackback | Link to RSS Feed for comments on this post