Fiziköğretmeni-Nisan 2008 Sayı:26

Fizik dersi çok sıkıcı! Bunları neden öğreniyoruz? Bunlar bizim hayatta ne işimize yarayacak? Dersin size ( fiziköğretmenlerine)  göre en heyecanlı yerinde - yani çok zor bir sorunun çözümünü siz aşk ve şevkle tahtayla bütünleşmiş vaziyette yaparken- öğrencilerden gelen bu türlü şikayetlere verilecek ikna edici cevapları olan var mı? Benim bildiğim en güzel cevap şudur; Evet senin hayatta çok işine yarayacak, ÖSS de hayatını kurtaracak. Fakat hepimiz biliyoruz ki işin aslı hiç öyle değil. Fizik dersi gibi bu kadar hayatla içiçe bir dersi nasıl bu kadar gündelik yaşamdan koparıp pür matematik haline getirdiğimize bazen şaşmıyor değilim. Öğrettiğimiz dersi günlük hayata bağlamak ve öğrenilenleri daha mantıklı kılmak için ne yapabiliriz? Bunun için çok şeyler önerilebilir ama bunları bu yazıya almak malumu ilam olur. Ben, bu yazıda öğretmen arkadaşlara bazı ders demonstrasyonları önereceğim. Önce ders demonstrasyonu kavramını açıklamalıyız. Anlattığınız kavramı ya da soruyu daha anlaşılır kılmak için yaptığınız her türlü gösteridir. Bu demoların bazılarına gösteri deneyi diyebiliriz ama demonsrasyon daha genel bir kavram. Çünkü derste dikkat çekmek amacıyla yaptığınız bazı şakalar ya da sihirbazlık numaraları da ders demosu olarak adlandırılır ama bunlara deney dersek herhalde CERN de yapılan deneylere biraz ayıp etmiş oluruz. Fizik dersinde kullanılabilecek bine yakın demo vardır ve bunların en az yarısı, bir lise öğretmeninin temin edebileceği malzemelerle yapılabilir.

Örneğin özkütle konusuna başlarken, sınıfa üç tuğla ile gelinir.Bu tuğlalardan biri kurşundan dökülmüş, diğeri gerçek tuğla,üçüncüsü de strofomdan kesilmiş ve üçü de aynı renge boyanmış olacak. Bu üç tuğlayı öğrencilerin ellerine verip, tarttırıp, ondan sonra özkütle kavramını anlatıp soru çözmeye başlayabiliriz.

BALONDAN ŞİŞ GEÇİRME NUMARASI

Bir balondan şişi geçireceksiniz fakat balon patlamayacak. Bu olabilir mi? Bunun için bir balon, bir şiş ve biraz vazeline ihtiyacınız var. Elinize bolca vazelin alıp şişin her yerine sürün. Sonra şişi balonun ağzının karşı tarafındaki ucundan döndürerek içeri sokun. Sonra da ağzına yakın bir yerden şişi tekrar çıkarın. Balon bu halde on dakika kadar kalacaktır.
Bu oyunun farklı versiyonlarını denemeye ne dersiniz? Bir iğneyi vazeline bulayıp balona batırın. Ya da balonun üzerine bir parça şeffaf bant yapıştırıp iğneyi vazelinlemeden bantın üzerinden balona batırın. Balon neden sönmüyor?
Yine özkütle konusu için bir başka demonstrasyon:

KARIŞMAYAN SIVILAR

Çayın demi ve suyunun karışmaması mümkün mü? Evet! İşte size karışmayan sıvılar! Bir çay bardağına yarısına kadar sıcak su doldurun. Sonra içine 2 tatlı kaşığı dolusu şeker koyup karıştırarak şekeri olabildiğince eritin. Sonra demi bir çay kaşığıyla çok yavaş bir şekilde bardağın kenarından dökün. Dem şekerli suya karışmadan yukarıda asılı kalacaktır.
Aynısını zeytinyağı ile denemeye ne dersiniz?
Bir kavanoza su ve zeytinyağı koyup kapağını kapatıp, çok hızlı sallayarak ikisini bibirine karıştırın. Sonra bu sıvıyı birkaç dakika bekletince zeytinyağının nasıl üste çıktığını göreceksiniz.

Isı ve sıcaklık konusunda mumlarla bir sürü deney yapılabilir. İşte onlardan biri;
MUMU DUMANINDAN YAKMA

Sönmüş bir mumu fitiline hiç değmeden yakabilir misiniz? İki mum alıp ikisini de yakın. Sonra birini söndürün. Sönen mumun dumanı dağılmadan yanan mumu dumanın üstüne fitile 1 cm uzaklığa getirin. Mumun alev aldığını göreceksiniz. Değil ısı ve sıcaklık konusuna, romantik bir yemeğe bile espri katacak bu numarayı sakın restoranda denemeyiniz. Çünkü masa örtüsüne büyük ihtimalle mum damlayacaktır (Eniyisi, garsonların sizi izlemediğinden emin olduğunuzda yapın.)

Benim buraya aldığım örnekler, hepimizin bildiği bazen derste uyguladığı etkinliklerdir. Fakat bu tür deneyleri ne sıklıkla yapıyoruz ya da bunlardan kaçını biliyoruz? Eğer ders demonsrasyonlarına önem veren bir öğretmensek anlatacağımız her kavram için eğer yapılabiliyorsa en az bir demo yapmamız gerektir.Bu konuda maalesef Türkçe sitelerde çok az bilgi var ama özellikle Amerikan üniversiteleri bu konuda uzman. Physics lecture demonstrations şeklinde aranırsa ilginç deneylere ulaşılabiliyor. Özellikle Berkeley üniversitesinin demo laboratuvarının fotoğraflarına bakmanızı tavsiye ederim. Modern fizik ve atom fiziği konularını bile mekanik modellerle görsel hale getirerek anlatıyorlar.

Çok basit gördüğünüz bunu bilirler dediğiniz deneyleri bile, derste yaptığınızda öğrencilerin çok dikkatini çektiğini hayretle göreceksiniz. Burnunda bir kaşığı dengede tutan öğretmeni gören bir öğrencinin ağırlık merkezi konusu gibi öğrencilerin sıkılabildikleri ve anlamada zorlandıkları bir konuda dikkatleri çekilmiş olacaktır.
Çok bilinen bir söz “One picture is worth thousand words.” Bir fotoğraf bin kelimeye bedeldir. Peki, sizce bir deney kaç fotoğrafa veya kaç kelimeye bedeldir?

Şeyma Taş

Link to Trackback | Link to RSS Feed for comments on this post